EN | NL
MENU

Stad in ons hoofd

Stad in ons hoofd

11 november 2014

Een oefening in anders kijken
Door: Renee van Laar en dr. Marina Meeuwisse 


HR studenten Vastgoed & Makelaardij hebben tijdens een excursie geoefend met een ongebruikelijke manier van kijken, waarbij tijdens een wandeling door een wijk, onderwerpen die (relevant waren voor een onderzoek) opvielen, fotografisch werden vastgelegd. Voorafgaand aan de wijkwandeling was er een hoorcollege om de studenten daarop voor te bereiden. Tijdens de aanloop van het PI (Praktijk Integratie) project, wat wordt gecoördineerd door Arjen van Susteren van het HR Instituut voor Gebouwde Omgeving, waren 2e jaars studenten Vastgoed & Makelaardij in de gelegenheid kennis te maken met de “De Psychologie van de Stad”: de nieuwe methode van onderzoek die is ontwikkeld door mede dankzij EMI. 

Dit werd georganiseerd als een excursie, waarbij de studenten inspiratie op konden doen voor het wijkonderzoek in Rotterdam Zuid waar zij per projectgroep de eerste 20 weken van het schooljaar 2014/2015 aan zullen werken. Het uiteindelijke resultaat daarvan zal bestaan uit het vinden van een gebouw in de desbetreffende wijk, om daar een innovatieve functie aan te kunnen geven, door dit te herstructureren of anderszins. Er zullen 15 wijken worden onderzocht.

Om dit waar te kunnen maken is er het belang dat studenten inzicht ontwikkelen in de invloed die de gebouwde omgeving kan hebben op het gedrag van mensen, wat mensen nodig hebben in hun leefomgeving en van daaruit innovatief te kunnen werken. Binnen de methode “De Psychologie van de Stad” vormt fotografie als “Visueel Veldonderzoek”, hiervoor een basis. Juist dat stelt studenten in staat om zich bewust te worden van hun persoonlijke kijk en betekenisverlening op wat er is te zien. Dan rijst de vraag: geldt deze kijk- en betekenisverlening ook voor de bewoners in de wijk of ligt dit geheel anders?

Het ging om 90 studenten die verdeeld over op 1,2 en 3 september 2014 het hoorcollege hebben gevolgd wat vooraf ging aan het straatcollege en “Visueel Veldonderzoek” als excursie. De colleges werden verzorgd door dr. Marina Meeuwisse en Renee van Laar.

HET HOORCOLLEGE
Het 50 minuten durende hoorcollege in de werkruimte zorgde voor een levendige interactie. Bij het bespreken van onderwerpen als: De stad is opgevouwen in ons hoofd, het toekennen van betekenis aan wat we zien en welke rol dat speelt voor de professional, het personaliseren van plaats als plaats identiteit, de invloed van de ruimtelijke ordening op het gedrag van mensen, kwamen gedachtewisselingen op gang. Met het uitzicht op de Dordtselaan werden verbanden gelegd tussen de ruimtelijke ordening en het mogelijke gedrag van mensen. 
Het benoemen van persoonlijke voorbeelden door studenten bevorderde het inzicht aangaande het begrip Plaatsidentiteit. Het werd duidelijk dat de plaats waar mensen wonen (wel of juist niet) op een persoonlijke manier wordt vormgegeven wat ook op straat zichtbaar is. Daarmee laten bewoners veel zien over hun eigen identiteit wat beïnvloed is door de plaats waar men is opgegroeid.

Met verwondering namen de studenten kennis van de rol die het “slimme onbewuste”(het impliciet geheugen) speelt”. Hoe kun je daar gebruik van maken tijdens het onderzoek in de wijk? Studenten werden uitgenodigd om daartoe al hun zintuigen te gaan gebruiken; zodoende de omgeving op zich in te laten werken. Daardoor kan men toegang krijgen tot onbewuste kennis: waarvan men niet weet dat men het weet.

Het onbewuste deel van het brein wordt aangesproken. De opeenvolging van beeldend die men ziet, activeren gebeurtenissen en herinneringen die niet bewust zijn opgeslagen. Bepaalde beelden zijn op te vatten als visuele instructies die gedrag kunnen beïnvloeden.

straatcollegeCOLLEGE OP STRAAT
Het 2 uur durende college op straat vond plaats met de groepen van 30 studenten in de wijk Bloemhof. Dat lag voor de hand want deze wijk grenst aan de Mijnsherenlaan. Hoewel dat niet de wijk is waar studenten hun onderzoek verrichten, kunnen onderwerpen representatief zijn voor de analyse van de eigen wijk die studenten gaan onderzoeken. 

Tijdens deze excursie zijn de volgende straten en gebieden bezocht: De Marentakstraat, de Oleanderstraat, het Oleanderplein, de Putsebocht, wijkje de Kossel en de Kiefhoek.

Hoe vertaalde zich de kennis die studenten hadden opgedaan tijdens het hoorcollege naar de praktijkervaring op straat?  Studenten namen de tijd, toonden belangstelling, lieten de omgeving op zich inwerken en gebruikten al hun zintuigen. Eén student merkte op:“Ik wist niet dat ik niet echt keek”. Want opmerkelijk was dat dit bord (hier links op de foto) eerst na enige tijd werd waargenomen.

Bordje hoek Dordtselaan en Mijnsherenlaan:
Voorbeeld van een visuele instructie

We spraken hierover ook iemand op straat. Deze meneer bevestigde ons vermoeden: "Het wordt nauwelijks gezien door de scooter rijders voor wie het bord is bedoeld." Ondanks dat kan deze toevoeging aan de ruimtelijke ordening worden opgeslagen in het brein en dienen als een visuele instructie.

Met deze open blik vielen ook andere onderwerpen op waar men eerder wellicht geen oog voor had: Het betrof bijv. het contrast die was waar te nemen in de Oleanderstraat. Eén kant met nauwelijks plaats identiteit. En de andere kant met voortuintjes.

straatcollege
Nauwelijks Plaatsidentiteit in de 
Oleanderstraat
Wel Plaatsidentiteit in de Oleanderstraat: 
wat te zien is aan de voortuintjes?

Men vroeg zich af: wat is daar de mogelijke oorzaak van? Deze vraag leidde tot verdieping in de manier van kijken en de discussies die daaruit voortkwamen. Het was te zien dat in eerdere beneden woningen (zie foto links) ingrijpende veranderingen zijn uitgevoerd. Het woningcomplex aan de rechter kant laat zien dat het gebouw in tact is gebleven. 

Studenten richtten zich op de veiligheid aspecten van deze straat: "Tijdens de discussies op vrijdag 5 september, als laatste excursiedag, konden wij een stadswacht aanspreken. Deze meneer ging alle woningen langs om de mensen voor te lichten over inbraak preventie. Hij was bereid om tussen zijn werk door uitleg te geven aan zijn activiteiten. Dat was zeer informatief omdat ook duidelijk werd wat een stadswacht kan betekenen voor een buurt door daar hulp te bieden, mensen de weg te wijzen en een aanspreekpunt te zijn."

Macro- meso- en microniveau:
"Opvallend was de rijkdom aan informatie in de wijk die met het oog was waar te nemen. Deze mix betrof de invloed die de gebouwde omgeving uit kan oefenen op sfeer en gedrag, de kunstinterventies, winkels en het gedrag van de mensen op straat."

Het spreken met bewoners: "Gedurende de week hebben wij 7 bewoners kunnen spreken. Dit zorgt voor aanvullende informatie: eerdere aannames kunnen worden bijgesteld. Wanneer een bewoner duidelijk maakt dat hij tevreden is met de wijk, zoals dat in de wijk Kossel het geval was, dan kan dit weer een onverwachte blik opleveren en leervragen oproepen omtrent de achtergrond daarvan."