EN | NL
MENU

Wijkschouw in Carnisse

woensdag 27 mei 2015

Wijkschouw in Carnisse
Een oefening in praktijkwetenschappelijk onderzoek

Door: Renee van Laar

Op 21 april 2015 zijn drie docent collega's van de opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening, die verbonden is aan het Instituut voor Sociale Opleidingen, op stap gegaan met Renee van Laar voor een stadswandeling. Tijdens deze wandeling konden de collega’s kennis maken met de nieuwe methode van onderzoek die is ontworpen door dr. Marina Meeuwisse. In haar nieuw uitgekomen boek ‘Psychologie van de stad’(maart 2015) wordt deze vorm van praktijkwetenschappelijk onderzoek beschreven. Dit boek iseen vervolg op haar promotie in januari 2014.

De methode van onderzoek valt onder een programmalijn van het EMI: Sense of the City. Essentieel in de methode is dat het onderzoek begint met een Visueel Veldonderzoek: het nemen van foto’s in een gekozen wijk op straat. Fotografie wordt daarin gebruikt als meetinstrument. Allereerst worden situaties die een persoon opvallen in de wijk geregistreerd met de camera.

De opzet is dat de fotograaf zich openstelt voor de omgeving en een persoonlijk oordeel over wat er wordt waargenomen voorlopig buiten spel zet. Door tijdens dit proces van fotograferen alle zintuigen te gebruiken, kan men oog krijgen voor situaties die gewoonlijk niet opvallen. Dit kan iets zijn in de gebouwde omgeving, menselijke gedragingen en bijv. objecten die men ziet. Het doel daarvan is om maatschappelijke vraagstukken die leven in een wijk of straat te ontdekken en/of te verhelderen. Na een methodische analyse van de foto's worden deze bevindingen uit de praktijk getoetst aan wetenschappelijke uitgangspunten zoals beschreven in het boek "Psychologie van de stad".  

carnisseVoor de collega's was het een nieuwe ervaring om hiermee aan de slag te gaan. De wijkwandeling vond plaats in een deel van de wijk Carnisse in Rotterdam Zuid. Via de aangegeven route zijn er veel contrasten te zien en te beleven: zowel in de gebouwde omgeving als ook het verschil tussen rust en levendigheid op straat. Ook het tijdstip van de dag was van belang. Nu tussen 14.45 en 16.00 uur was er de kans op de aanwezigheid van veel mensen op straat.

College in de bus
De twee kenvormen zoals beschreven in het boek "Psychologie van de stad", werden toegelicht. Daarin kwam het wilde denken aan bod versus het traditioneel wetenschappelijk denken als twee parallel lopende kenvormen die elkaar kunnen aanvullen. De reden dat het wilde denken nadrukkelijk aan de orde komt, is dat deze kenvorm op dit moment onderbelicht is in de westerse cultuur. Het bespreken daarvan, wat gebaseerd is op het zintuiglijke en concrete ervaringen in de praktijk (Meeuwisse,2015), veroorzaakte reeds een discussie. Een collega psycholoog herkende onderwerpen die een rol spelen in het wilde denken zoals het narratieve en het mythologische waarmee mensen betekenis geven aan hun wereld. Geheel nieuw was echter om dit te verbinden aan fotografie als meet instrument. Benadrukt werd dat het individueel nemen van foto’s van waarde is. Ieder kijkt op een persoonlijke manier.

Visueel veldonderzoek
Tijdens het eerste gedeelte van de route was het stil en bevonden zich geen mensen op straat. Dat was geen belemmering om alvast de eerste indrukken in zich op te nemen en te fotograferen. Mede dankzij het mooie lenteweer en het tijdstip van de dag was er vooral op de Ebenhaëzerstraat richting Katendrechtse Lagedijk veel levendigheid te ontdekken. Er waren mensen aan het winkelen. En er bevonden zich ook kinderen op straat.

Nadat de collega’s daar ook eerste foto’s hadden genomen en de omgeving in zich hadden opgenomen waren er steeds meer bijzonderheden die hen opvielen. Bijvoorbeeld de Poolse supermarkt met de mensen die daar winkelden: wat onder meer veroorzaakte dat we ons te midden van Pools sprekende mensen bevonden. En soms ook Hongaars. Er werd contact gemaakt met een enkele bewoner. Onder andere met een eigenaar van een wasserette die op dit moment nauwelijks klandizie heeft. 

 

College op straat
Met behulp van een hand-out als checklist werd langs hoofdpunten ons kijkvermogen geoefend. Dit verduidelijkt het begrip plaatsidentiteit (naast de sociale identiteit ontlenen mensen een identiteit aan de plaats waar zij zijn opgegroeid). Het begint met het begrip herkenning. Uiteenlopende herinneringen en persoonlijke associaties kwamen naar voren. Het herkennen van een bouwstijl waar men zich mee vertrouwd voelde. Betekenis door het waarnemen van gordijnen die deden denken aan grootmoeders tijd. En wat wordt daarmee verteld? De sociaal culturele betekenissen, die de vormtaal in zich droeg, werd uitgebreid besproken. Lettend op de expressie eis waarbij mensen zich wel of niet bemiddelen met de omgeving was een reden om zich te verwonderen. Vooral tijdens het bespreken van het begrip plaatsidentiteit waarbij mensen iets laten zien wat voortkomt uit hun kinderjaren vanwege de plek waar zij zijn opgegroeid was dit het geval. Men dook terug in herinneringen en kwam tot conclusies die men zich dit niet eerder had gerealiseerd. Ook viel de blik op  gesloten raampartijen als voorbeeld van een mogelijke defensiefunctie waarbij bewoners zich distantiëren van de omgeving.

 

 

De afsluiting
Achteraf werd nabesproken in het koffiehuisje op de Ebenhaëzerstraat. Het gesprek betrof vooral de wel heel persoonlijke kijk die collega's hadden op de omgeving. Collega filosofie richtte zich op de camera beveiliging. Dat had voor hem te maken met sociale in- en uitsluiting waar hij zich op filosofisch niveau in heeft verdiept. Voor collega psychologie was de vormtaal belangrijk als sociaal cultureel gegeven. De andere collega psychologie vroeg zich af hoe het is voor de mensen om in de wijk Carnisse te leven. Tot slot is er een poging gewaagd om de foto's die waren genomen te analyseren op inhoud volgens het narratief zoals beschreven in Psychologie van de stad: thema, karakter, plot, intentie en uitkomst.

 Er was de wens om voor een tweede keer de wijk in te gaan omdat dat na deze eerste kennismaking met het Visueel Veldonderzoek ongetwijfeld tot meer verdieping  zal leiden.